Bilim, Eski Kitapların Kokularını Neden Sevdiğimizi Buldu

Burnunu kitaplara sokmayı sever misin? Hayır, mecazi olarak konuşmuyoruz. Eski kitapların kokusunda bulunan bir şey, bir kitapkurdunda birşeyler uyandırabilir. Tozlu, eski sayfaların gerçekten güzel kokmasının mantıklı bir nedeni var.

Kokladığımız şeylerin çoğu uçucu organik bileşiklerden gelir ve buna kısaca “VOC” denir. Kitaplarda bu, ayrıştıkça ortaya çıkar. University College London araştırmacıları, kullanılmış kitaplar satan bir yerden elde ettikleri, 1928 basımı bir Fransız romanının ‘VOC’ özütünü çıkardılar. Gönüllüler, gözleri kapalı olarak çikolata ve kahveden balık pazarı ve kirli ketene kadar değişen yedi diğer etiketsiz özütle birlikte kitap özütünü de kokladılar. Daha sonra katılımcılar, tarihi kitabın kokusunu tanımlamalarını isteyen bir soru formu doldurdular.

Neyi kokladıklarını bilmeden 79 katılımcının üçte birinden fazlası eski kitap özütünün çikolatayı hatırlattığını söyledi. Heritage Science dergisindeki araştırmaya göre, kahve en çok bildirilen ikinci kokuydu.  Araştırmacı yazar Cecilia Bembibre, Popular Science’a “Kokuları tanımak için tanıdık çağrışımlar kullanmaya eğilimli” olduğumuzu belirtiyor. “Ayrıca, çikolata ve kahvenin VOC’ları kitaplarınkilerle çok benzer görünüyor.”

Bu komik görünüyor, ancak çikolata ve kahve, lignin ve selüloz olarak adlandırılan fermente edilmiş veya kavrulmuş kimyasal bileşikler içeriyor ve bunlar ayrışmış kağıtta da bulunuyor.

Çalışmanın bir başka aşamasında gönüllüler, turistlerin kokusunu sık sık yorumladığı, Londra’da bulunan St. Paul Katedrali’ndeki kütüphanenin kokusunu tanımladı. Katılımcılar, burunları henüz kokuyu alamadan, içeri girer girmez soruları yanıtladılar. Önce kütüphanenin yoğunluğunu ve cazibesini değerlendirdiler; sonra bireysel kokularını seçtiler. Gönüllüler, araştırmacıların bir VOC analizinden aldığı 21 kokudan herhangi birini algıladılarsa, onu belirtecekler ve boşlukları da kendi açıklamaları ile doldurabileceklerdi.

Kütüphane kokuları, kitap aromalarından kesinlikle farklıydı. Gönüllülerin hepsi kütüphanenin odunsu koktuğunu ve daha çok dumansı ve topraksı olduğunu belirtti.

Kokuları fark etmek, yalnızca nerede olduğunuzu anlamanın bir yolu değil – aynı zamanda uzun zamandır unutulmuş anılara erişmenin de bir yoludur. Yazar Matija Strlič, “Koku alma duyumuz insan beynindeki hafıza merkezine çok yakındır ve anıları belirli kokularla çok güçlü ve çok şiddetli bir şekilde ilişkilendiriyoruz” diye belirtir. “Koku, sıklıkla, başka türlü tetikleyemeyecek olduğumuz eski anılarımızı tetikler. Bu, kokunun miras deneyimimizde önemli rol oynamasının nedenlerinden biridir.”

Araştırmacılar sadece kütüphane gezilerini hatırlamak için bir bahane aramıyorlar. Kokuların parçalanması ve tespit edilmesi sonucunda, geçmişteki aromaları yeniden oluşturmak için bir laboratuarda bu kokuları taklit etmeyi umuyorlar. Bembibre “Resmin tamamı bu değil ancak söylenebilir veriler oluşturmaya başlıyor” diyor. “Bu, filozoflar, bilim adamları, antropologlar, teknologlar ve toplumun kendisi ile bir kokuyu tanımlamak için neye ihtiyaç duyduğumuzla ilgili bir konuşma başlatabilir.”

Şimdilik, sadece en sevdiğimiz sayfa çevirme duyusal deneyimlerimizden keyif alacağız, belki bir çikolata parçasıyla birlikte.
 

Yazar: Marissa Laliberte
Çevirmen: Gözlem Küçük
Kaynak: rd

Libido Dergisi’nde yayımlanan, Libido Dergisi yazar ve çevirmenlerine ait herhangi bir yazı, çeviri, makale ve haber izin alınmadan basılı olarak ya da internet ortamında kullanılamaz, çoğaltılamaz, yayınlanamaz. İzinsiz kullananlar hakkında hukuki yollara başvurulacaktır.

Yazar:

Libido Dergisi, psikanaliz, felsefe ve insan bilimleri alanlarında makale, deneme ve çevirileri içeren iki aylık bir psikanaliz dergisidir. Genel okur-yazar kitlede psikanaliz kuramlarına duyulan ilgilinin artması, psikanalizin yaygınlaşmasını amaçlamaktayız. Psikanaliz kuramlarına duyulan ilginin gelişmesi amacıyla farklı psikanaliz akımları hakkında en tutarlı akımları ve bilgileri okuyucu ile buluşturarak dergimizi ve psikanaliz hakkındaki Türkçe yazıları geliştirmeye çalışmaktayız.