Karasevda evresindeki romantik sevi, sağlıklı bir aşk ilişkisinin ilk aylarında boy gösterir. Bu, sevilen özneyi sürekli düşünme ve her anını onunla geçirme isteğini de içinde barındırır. Sağlıklı bir aşk ilişkisi çoğu kez, zaman içerisinde karasevdanın dehşetli yoğunluğunu ve ateşini geride bırakacak şekide evrilir. Yıllar geçtikçe, sağlıklı aşk, bir fert olarak ötekine ve onun ihtiyaçlarına karşı sadakat, yarenlik ve güçlü bir saygıyı da içeren bir olgunlaşma sürecine girer. Sağlam ilişkiler her iki tarafa da sevildiği, ilgilenildiği ve saygı gördüğü hissini verir; ayrıca her birinin bireyselliğine ve kendi profosyonel hayatını devam ettirmesine, boş zamanlarını değerlendirdiği aktivitelere ve aşk ilişkisinin dışındaki arkadaşlıklarına olanak tanır.

Ne yazık ki, saplantılı aşk edebiyatta ve kitle iletişim araçları ortaya çıktığından beri, medyada yüzyıllarca romantize edilmiştir. Romeo ve Juliet’in karşılıklı intiharlarından tutun da en güncel romantik filmlerin çoğuna dek birinin saplantılı sevgi nesnesi olma iddiası çoğunlukla, film ekranı karardığında davranışların getirdiği potansiyel yıkıcı sonuçları ile değil de, imrenilmesi gereken bir şey olarak lanse edilir.

Sağlıklı ve saplantılı aşk arasındaki fark nedir?

Sağlıklı ve saplantlı aşk arasındaki fark, bu ikincisinde, karasevda hissinin aşırıya kaçması ve bir fikrisabit olma noktasına ulaşmasıdır. Saplantılı aşk ve kuruntulu kıskançlık yetişkinlerin 0.1%’inde görülen bir akıl sağlığı sorunu belirtisidir. Kuruntulu kıskançlıktan muzdarip şahıslar çoğu zaman bir iş arkadaşının eşe merhaba demesi veya romantik ilişki kurduğu partnerinin yoldan geçen birine bakması gibi küçük tesadüflerden sevdiklerinin kendilerine karşı sadakatsiz olduğu şeklinde bir mana çıkarabilirler. Özellikle alkolik erkekler vehme dayanan kıskançlık geliştirmeye meyillidirler. Kadınlarsa herhangi bir yabancıdansa tanıdıkları kişilere karşı saplantılı bir sevgi beslemeye eğilimlidir. Saplantılı aşk yaşayan kadınların sevgi nesnesi, genelde onların hayatlarında yardımcı bir rol üstlenmiş olan kişilerdir. Nadir durumlarda saplantılı aşk şiddet içerir; kadınların da erkeklerin de bu tür saldırılara uğrama oranları neredeyse eşittir. Saplantılı aşk gelişiminde tam zamanlı bir işle meşgul olunmaması ve aile üyeleri arasında psikiyatrik problemlerin, özellikle kuruntuya dayalı rahatsızlıkların (delüzyonel bozukluk) bulunması risk faktörlerindendir.

Saplantılı aşkın belirtileri nelerdir?

Kuruntulu kıskançlık bir yana, bağımlı niteliklerine sahip olmakla saplantılı aşk, sağlıklı aşk ilişkisinden ayırt edilebilir. Mesela saplantılı aşktan muzdarip kişiler sevgi nesneleriyle sınırsızca zaman geçirmek istemeye meyillidir, öyle ki bunun hakkında haddinden fazla düşünüp sevgilerinin nesneleriyle iletişimde kalmak için aşırı efor sarfederler. Boş vakitlerini değerlendiren aktiviteleri ve diğer sosyal ilişkilerini olabildiğince kısıtlar, hatta çalışamayacak noktaya bile gelebilirler. Saplantı derecesinde aşk yaşayan insan, sevgi nesnesini yakınında tutmak adına gittikçe güçlenen psikolojik kontrol mekanizmalarını veya diğer biçimlerdeki kontrol vasıtalarını devreye sokabilir. Buna örnek vermek gerekirse yiyeceğin veya paranın kontrolü, hatta uç noktalardaki vakalarda sapıkça takip etmeye yahut şiddet kullanmaya varan durumlar da buna dahildir. Saplantılı şekilde aşık olan kişi ve onun sevgi nesnesi birbirlerine bağımlı veya birbirlerinden bağımsız olabilirler. Saplantılı aşık, sevgi nesnesine bir müptela gibi davranabilir. Buna karşılık, saplantılı sevginin nesnesi bu takıntılı davranışları sınırlama ve set koyma konusunda güçlük çekebilir.

Saplantılı aşka ne sebep olur?

Akıl hastalıkları uzmanlarının saplantılı aşka yardıma dahil olduğu süreç, kişinin bu semptomla birlikte muhtemel akli rahatsızlarının muayenesinin sağlanması ve eğer varsa bunların tedavisini de kapsar. Bu tür rahatsızlıklara verilebilecek örneklere şizofreni, bipolar bozukluk, delüzyonel bozukluk, obsesif-kompulsif bozukluk, bir kişilik bozukluğu veya organik (tıbbi bir durumdan kaynaklanan) beyin sendromu da dahil edilebilir. Birinin saplantılı aşktan muzdarip olduğuna dair tehlike işaretleri şunlardır:

  • Düşük benlik saygısı / aşırı derecede güven ihtiyacı eğilimi
  • Sevgi nesnesi hakkında takıntılı şekilde bahsetme
  • Sevgi nesnesinin defaatle aranması, ona mesaj gönderilmesi
  • Sevgi nesnesine karşı istenmeyen yoğun ilgi
  • Birine karşı aşırı şekilde iyi yahut kötü (dengesiz) hisler besleme eğilimi
  • Sevdiklerinin sadece olumlu veya olumsuz yanlarına odaklanma eğilimi
  • Sevgi nesnesinin dışında, işte, boş zamanlarda, sosyal ortamlarda veya yaşamın diğer hallerinde odaklanma sorunu
  • Sevgi nesnelerinin hayatı ve aktivitelerilerini gözetleme yahut kontrol altında tutma girişimleri
  • Sevgi nesneleriyle birlikte veya iletişimdeyken ferahlık verecek derecede aşırı sevinç duyma

Saplantılı aşkın tedavisi nedir?

Saplantılı aşkın tedavisi çoğu zaman rahatsız kişi, ve özellikle eğer ikili ilişki karşılıklı devam ediyorsa, onun sevgi nesnesi için psikoterapiyi içine alır. Danışmanlık kullanmak yardım edebilir ve iki tarafın da ilişkilerini daha sağlıklı bir şekilde gözlerinde canlandırmalarını, ayrıca olumlama ve diğer teknikleri kullanarak özsaygılarını arttırmalarını sağlayabilir. Temelde yatan herhangi bir akıl rahatsızlığı eğer uygunsa ilaçla tedavi edilmelidir. Eğer saplantılı aşık tehdit edici veya başka türlü tehlikeli davranışlar göstermeye başlamışsa, o zaman işin polise götürülmesi, men cezası uygulanması ve güvenlik planlarının devreye sokulması gibi hukuki müdahaleler gerekli olabilir.

Yazar: Roxanne Dryden-Edwards & Melissa Conrad Stöppler
Çevirmen: Merve Kaftancıoğlu
Kaynak: medicinenet

Libido Dergisi’nde yayımlanan, Libido Dergisi yazar ve çevirmenlerine ait herhangi bir yazı, çeviri, makale ve haber izin alınmadan basılı olarak ya da internet ortamında kullanılamaz, çoğaltılamaz, yayınlanamaz. İzinsiz kullananlar hakkında hukuki yollara başvurulacaktır.

Yazar:

Libido Dergisi, psikanaliz, felsefe ve insan bilimleri alanlarında makale, deneme ve çevirileri içeren iki aylık bir psikanaliz dergisidir. Genel okur-yazar kitlede psikanaliz kuramlarına duyulan ilgilinin artması, psikanalizin yaygınlaşmasını amaçlamaktayız. Psikanaliz kuramlarına duyulan ilginin gelişmesi amacıyla farklı psikanaliz akımları hakkında en tutarlı akımları ve bilgileri okuyucu ile buluşturarak dergimizi ve psikanaliz hakkındaki Türkçe yazıları geliştirmeye çalışmaktayız.